جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
237
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
داشته باشد « 1 » اما در آن قرارداد راجع به كنسول يا سركنسول ذكرى نشده بود و به مشهد هم عنوان پست سرحدى اطلاق نمىگرديد و آنجا ارتباطى هم با مسئلهء تركمنها نمىتوانست داشته باشد . از قرار معلوم شاه نسبت به ورود و مداخلهء روسها در كرسى مذهبى خراسان هيچ نظر مساعدى نداشت . روس و انگليس از ديرباز نمايندگانى از اهل محل در مشهد داشتند و اما مأموران انگليسى كه به منظور خدمات سياسى در اين نواحى تعيين شده بودند از قبيل ژنرال مكلين و سرهنگ استيوارت مراقبت تام داشتند كه يا در محل ديگرى اقامت اختيار كنند و يا پيوسته در حركت باشند و هيچ وقت اقامتگاه ثابتى در مشهد انتخاب ننمايند چون به آنها با قيد تأكيد خاطرنشان كرده بودند كه حفاظت منزل ايشان با خودشان خواهد بود انتصاب مسيوولاسف « 2 » - درهرحال دولت روس از چندى به اين طرف عزم خود را قطعى كرده بود كه منافع او در خراسان ايجاب مىكرده است كه در مشهد نمايندگى مستقيم داشته باشد . بنابراين آقاى ولاسف كنسول روسيه در رشت كه از لحاظ احاطهء بر امور ايران ديپلمات نامدارى بود سركنسول تزار در مشهد تعيين شد و به شاه اطلاع دادند كه جز موافقت با اين انتصاب چارهء ديگرى ندارد . اين طرز تقاضا و تأكيد براى تسكين احساسات جريحهدار همايونى تدبير نشده بود ، ازاينرو صدور روانامه چندى به تأخير افتاد ، اما وضع دولت روس هم طورى بود كه در صورت تأخير بيشتر و يا مقاومت جدى ايران قادر بود كه در شمال اين كشور اسباب خطر شديد پيش آورد . لذا پس از مدتى تأخير در بهار سال 1889 اكزكواتور صادر شد و مسيوولاسف در مشهد مستقر گرديد . با اعطاى چنين امتيازى به روس البته امكان نداشت كه عين آن از انگليسيها
--> ( 1 ) - اين ماده حاكى است « به منظور رعايت و اجراى شرايط اين قرارداد و براى رسيدگى به امور تركمنهائى كه در حدود مرزى ايران اقامت دارند اعليحضرت امپراتور كل روسيه اختيار دارند كه در پستهاى مرزى ايران نمايندگانى بگمارند و در تمام امور مربوط به حفظ نظم و آرامش در حدود مجاور به متصرفات دو دولت متعاهد ، نمايندگان مزبور بين مقامات طرفين رابط خواهند بود . » ( 2 ) - Vlassef